Meerjarenprogramma "Effecten van toezicht"

Achtergrond

Twee op het eerste gezicht verschillende redenen maken de aandacht voor effectmeting bij de rijksinspecties van groot belang: Als eerste de maatschappelijke relevantie, met name de rol van het toezicht en de zichtbaarheid van de inspecties, wat onherroepelijk leidt tot de effectiviteitsvraag: Welke problemen lost het toezicht op en welke problemen worden voorkomen? Als tweede het feit dat uit onderzoek blijkt dat bij de meeste inspecties de implementatie van de Leidraad Effectmeting uit 2005 zich nog bevindt in de beginfase. 

De bovenstaande tekst is afkomstig uit het oorspronkelijke meerjarenprogramma "Effecten van toezicht" van november 2008, aan de hand waarvan begin 2009 het programma van start is gegaan. Beide redenen lijken echter nog steeds actueel.

Maatschappelijke relevantie
Al geruime tijd is het toezicht in Nederland zichtbaarder en meer eigenstandig geworden. Deze nieuwe rol houdt verband met de huidige visie van de overheid waarbij aan het zelfregulerend vermogen en de eigen verantwoordelijkheid van maatschappelijke sectoren grote waarde wordt gehecht.
Het toezicht ondersteunt de ministeriele verantwoordelijkheid, draagt bij aan het realiseren van beleidsdoelstellingen en aan het vertrouwen van de samenleving op het gebied van veiligheid en kwaliteit van handelingen, producten en publieke dienstverlening. 
Anders gezegd: Het toezicht helpt de overheid om direct of direct overzicht te houden en zonodig bij te sturen om het vertrouwen van de samenleving te behouden of te vergroten.

De aandacht voor toezicht hangt samen met het in de jaren tachtig van de vorige eeuw ingezette verzelfstandigings- en privatiseringbeleid van de overheid. Bij dit beleid past gezaghebbend toezicht en het vormt daarbij een onderdeel van een breder systeem van ‘checks and balances’ met horizontale publieke verantwoording, interne kwaliteitssystemen en verticaal toezicht.
Meer dan in het verleden zijn de (rijks)inspecties goed waarneembare organisaties met een eigen profiel geworden. De zichtbaarheid van en de verwachtingen over inspecties is de laatste decennia toegenomen door verschillende grote rampen, zoals de Bijlmerramp, de Vuurwerkramp en de Cafébrand in Volendam. Ook door meer recente gebeurtenissen zoals de kredietcrisis hebben de ontwikkelingen bij inspecties geplaatst in het centrum van het publieke en politieke debat.
Met de toename van de maatschappelijke rol van toezicht, neemt ook de behoefte en de noodzaak toe van het evalueren van het effect van toezicht wat door de verschillende inspecties wordt uitgevoerd.

Leidraad Effectmeting uit 2005

In 2005 hebben de rijksinspecties op het gebied van effectmeting een belangrijke eerste gezamenlijke stap gezet met de ontwikkeling van de Leidraad Effectmeting. Deze leidraad bestond uit een aantal onderwerpen die inspecties tegenkomen als ze effecten gaan meten en een aantal gemeenschappelijke principes voor het meten van die effecten. 

Twee jaar later bleek tijdens de monitor Effectmeting waarin het gebruik van de leidraad is bestudeerd, dat binnen de rijksinspecties volop aandacht is voor effectmeting, maar dat veel inspecties worstelen met de uitvoering. 

Eind 2011 is de opvolger van de leidraad uit 2005 gepubliceerd: Effecten van toezicht en handhaving meten, een handreiking. Klik hier om meer over deze handreiking te weten te komen.